Η αυτοαναφορικότητα σε παραδοσιακά και μοντέρνα ποιήματα

Η αυτοαναφορικότητα σε παραδοσιακά και μοντέρνα ποιήματα

Β΄φάση Β΄ομάδα 

Αλέξανδρος Σούτσος : Επιστολή προς τον βασιλέα της Ελλάδος Όθωνα [απόσπασμα]

Μιχάλης Κατσαρός: Όταν

Δραστηριότητα 1

Αλέξανδρος Σούτσος : Επιστολή προς τον βασιλέα της Ελλάδος Όθωνα Ποιητικές λέξεις: τα κάλλη, ο λειμώνας, τα θούρια, των ρόδων και των μυρσινών  

Καθημερινές λέξεις: στίχοι, χαρακτήρα, θησαυρός, ποιητάς και χώμα

Μιχάλης Κατσαρός: Όταν

Ποιητικές λέξεις: ψίθυροι, ύμνοι, κρότους,  άσημες και περιβρέχει

Καθημερινές λέξεις: καιρό, πόλεμος, αυτιά, σιωπή και όραμα

Παρατηρούμε ότι το πρώτο ποίημα η γλώσσα είναι καθαρεύουσα ενώ στο δεύτερο δημοτική. Όσον αφορά τη στιχουργική τους το πρώτο έχει ζευγαρωτή ομοιοκαταληξία και μέτρο ιαμβικό δεκαπεντασύλλαβο ενώ το δεύτερο δεν έχει ομοιοκαταληξία και σταθερό αριθμό στίχων.

 Δραστηριότητα 2

         Το πρώτο ποίημα έχει χαρακτηριστικά παραδοσιακής ποίησης γιατί η  δομή του βασίζεται στις στροφές, οι οποίες έχουν σταθερό αριθμό στίχων και συλλαβών, υπάρχει αλληλουχία νοημάτων αφού ο τρόπος που παρουσιάζονται τα νοήματα δεν αμφισβητεί τη λογική μας.

Το δεύτερο ποίημα έχει χαρακτηριστικά μοντέρνας ποίησης γιατί η δομή βασίζεται σε άνισες στροφικές ενότητες. Ο στίχος είναι ελεύθερος και μοιάζει με πεζό λόγο.

Δραστηριότητα 3

Τα ποιήματα «Επιστολή προς τον βασιλέα της Ελλάδος Όθωνα» [απόσπασμα] του Αλέξανδρου Σούτσου και « Όταν» του  Μιχάλη Κατσαρού γράφτηκαν με σκοπό να  μας κάνουν να καταλάβουμε το πως είναι ο κόσμος μέσα από τα μάτια των ποιητών και το πως αντιλαμβάνονται διάφορες καταστάσεις και τις αφηγούνται με τρόπο που αυτοί πιστεύουν καταλληλότερο για την σωστή κατανόηση των μηνυμάτων που θέλουν να περάσουν στο κοινό τους.

Το ποίημα του Σούτσου είναι αυτοαναφορικό με ένα δικό του ξεχωριστό τρόπο Ο ρόλος της ποιητικής τέχνης στο συγκεκριμένο ποίημα δίδεται με την λυρική αναφορά σε πρόσωπα του παρελθόντος, όπως τον Αθανάσιο Χριστόπουλο, τον Ιάκωβο Ρίζο Ραγκαβή, τον Ρήγα Φεραίο, τον Τυρταίο, τον Κάλβο, τον Σολωμό. Φαίνεται να έχει έναν διάλογο ο ποιητής μας με τους  ποιητές του παρελθόντος και ομολογεί στο τέλος πως για τον ίδιο η ζωή του θα του φανεί «γλυκύτατη» αν δει πολλούς ποιητές σαν αστέρια.

Στο δεύτερο ποίημα ο Μιχάλης Κατσαρός αναφέρεται στην ιδεολογική διαφορετικότητα των ανθρώπων και στο πως οι άνθρωποι ζουν τη ζωή τους. Οι άνθρωποι  ασπάζονται  ιδέες, ενθαρρύνουν καταστάσεις χωρίς πάντα να ξέρουν την σημαντικότητα που έχουν. Αναφέρεται στο ποίημα του και λέει ότι μένει σιωπηλός όταν οι  άλλοι μιλούν αλλά ξέρει ότι αυτός ήταν από αυτούς που τους έδωσαν  το όραμα για να προχωρήσουν. Η αυτοαναφορικότητα φανερώνεται μέσα από το στίχο του Ποιητή «ΠΑΛΙ ΣΑΣ ΔΙΝΩ ΟΡΑΜΑ». Η ποίηση κατά τον ποιητή είναι το διέξοδο στο αδιέξοδο. Είναι η πολιτική στάση της ελπίδας.

 

Η αυτοαναφορικότητα σε παραδοσιακά και μοντέρνα ποιήματα

Η αυτοαναφορικότητα σε παραδοσιακά και μοντέρνα ποιήματα

Β΄φάση, ανάγνωση 

Α΄ΟΜΑΔΑ

Α. ΛΑΣΚΑΡΑΤΟΣ  Προβόδισμα

Μ. ΣΑΧΤΟΥΡΗΣ Ο στρατιώτης ποιητής 

Δραστηριότητα 2

Το ποίημα του Λασκαράτου είναι παράδειγμα παραδοσιακής ποίησης επειδή 

• οι στίχοι έχουν ορισμένο αριθμό συλλαβών και είναι έμμετροι
• η χρήση σημείων στίξης είναι σύμφωνη με τους κανόνες της γλώσσας. 
• Εντοπίζουμε τη λογική ανάπτυξη του θέματος και την αλληλουχία των σκέψεων
•  Συμφωνούμε με το «νόημα» των λέξεων. Κατά συνέπεια το νόημα είναι αποδεκτό  
• Ο τίτλος ταιριάζει με το περιεχόμενο του ποιήματος. 
• Σημειώνουμε τη χρήση εκφραστικών μέσων με κυρίαρχη την προσωποποίηση των στίχων.

Το ποίημα του Σαχτούρη είναι παράδειγμα μοντέρνας ποίησης

• δεν υπάρχουν στροφές με σταθερό αριθμό στίχων αλλά στροφικές ενότητες
• Δεν έχει ομοιοκαταληξία και μέτρο
• Μοιάζει με πεζό κείμενο.
• Οι λέξεις είναι καθημερινές. Οι συνδυασμοί των εννοιών είναι ασύμβατοι.
• Κυριαρχεί το παράλογο.

 Δραστηριότητα 3η

Ο Ανδρέας Λασκαράτος ως μαθητής του Α. Κάλβου και γνωρίζοντας τον Δ. Σολωμό επηρεάστηκε από τη στάση των δύο ποιητών έναντι της ποίησης. Έτσι χρησιμοποίησε το δικό του όπλο, την τέχνη της Ποιήσεως για να συνομιλήσει με την κοινότητα και να καταθέσει τις σκέψεις του και τον προβληματισμό του για την ελευθερία της πατρίδας, την υποκρισία, την αδικία και την ανηθικότητα που παρατηρούσε.

Ο Μίλτος Σαχτούρης αγωνίστηκε να επιβιώσει σε μια εποχή που στην πατρίδα μας κυριαρχούσε το μίσος, ο θάνατος, ο φόβος και αυτό κατέγραψε στην ποίηση του.  Το απάνθρωπο του πολέμου.

Και τα δύο ποιήματα είναι αυτοαναφορικά και φανερώνουν τον τρόπο που οι δύο ποιητές συνομιλούν με την τέχνη τους. 

Μαρία Πολυδούρη , Μόνο γιατί μ' αγάπησες

Μαρία Πολυδούρη , Μόνο γιατί μ' αγάπησες 

 

Η αυτοαναφορικότητα στην παραδοσιακή και την μοντέρνα ποίηση

 Μαρία Πολυδούρη "Μόνο γιατί μ' αγάπησες"

"...Μόνο γιατί τά μάτια σου μέ κύτταξαν
μέ τήν ψυχή στό βλέμμα,
περήφανα στολίστηκα τό ὑπέρτατο
τῆς ὕπαρξής μου στέμμα,
μόνο γιατί τά μάτια σου μέ κύτταξαν...."

• " Όταν κοιτώ τα μάτια σου, χάνομαι στο γαλανό φως που εκπέμπεις..."(Α.Μ.)
• " Τα τριαντάφυλλα είναι κόκκινα/ οι βιολέττες είναι μπλε/ τα μάτια σου τα όμορφα/ ένα απέραντο γαλάζιο.." ( Μ. Π.) 
• " Τα μάτια σου με ταξιδεύουν/ ταξίδια χωρίς προορισμό..." (Λ. Π.)
• "Στα μάτια σου βλέπω, βλέπω τον εαυτό μου, / βλέπω τον κόσμο όλο..." (Δ. Λ.)
• " Θεέ μου κοίτα ομορφιά/ θεέ μου κοίτα μάτια/ που με κοιτούν και γίνομαι σαρανταδυό κομμάτια..." (Σ.Π.)  

«Η αυτοαναφορικότητα στην παραδοσιακή και μοντέρνα ποίηση»

Παράδοση και Μοντερνισμός στη Νεοελληνική Ποίηση. Ποιήματα Ποιητικής

 Η έννοια της αυτοαναφορικότητας στην Ποίηση

Τα ποιήματα για την Ποίηση χαρακτηρίζονται από αυτοαναφορικότητα. Η ποίηση, δηλαδή, στρέφεται στον ίδιο της τον εαυτό και το κείμενο αναπαριστά τη διαδικασία της δημιουργίας του ή αναφέρεται στις συνθήκες ύπαρξής του. Έτσι τα ποιήματα αναδεικνύουν ποικίλες πλευρές του ποιητικού φαινομένου με υλικό την ίδια την ποίηση, φέρνοντας στο κέντρο του ενδιαφέροντος τον ποιητή ως υπεύθυνο δημιουργό, με υψηλή συνείδηση του χρέους του απέναντι στην τέχνη του, και την ποίηση ως πράξη ευθύνης.

Περιοδικό για την Ποίηση